امروز یکشنبه, ۶ اسفند , ۱۳۹۶
آخرین مطالب
1332185853

کبری خزعلی و موضوع عفاف و حجاب؛

عمده‌­ترین مانع حجاب، ذهنیت‌های برخی مسئولان است
تاریخ خبر: چهارشنبه, ۲۱ تیر , ۱۳۹۶

دکتر کبری خزعلی دکتری علوم قرآنی و حدیث از دانشگاه تهران دارد و سابقه تدریس، تبلیغ و مدیریت در مراکز آموزشی و برنامه‌ریزی. با او درباره عفاف و حجاب و سیاست‌های شورای عالی انقلاب فرهنگی در این حوزه، مصاحبه مکتوب کرده‌ایم و به همین دلیل سوالات بسیاری هنوز هست که پاسخی برای آنها نداریم. خزعلی معتقد است از جهت تعمیق باورها و پذیرش عقلایی و منطقی احکام شرعی حجاب، در میان جوانان به خصوص نخبگان، موفق بوده­ایم اما عمده­ترین مانع در پیشرفت کار، باورها و ذهنیت­های صاحب‌نظران و مسئولان در اجرایی کردن این واجب در جامعه است.

از نظر شما عفاف و حجاب به چه معنایی است؟ رعایت آن چه نتایجی دارد؟ حدود آن چقدر است؟

اسلام با تنظیم رفتارهای فردی و اجتماعی انسان از طریق احکام واجب و حرام، یعنی کارهایی که لزوما باید فرد انجام دهد و رفتارهایی که نباید مرتکب شود، محیط زندگی و جامعه را برای یک زندگی سالم و آرام همراه با رشد فردی و اجتماعی فراهم می­کند. عفاف و حجاب از جمله احکام واجبی است که به همین منظور باید در جامعه اسلامی توسط امت اسلامی رعایت شود. خداوند در قرآن کریم در چندین آیه به‌طور صریح بیان می­فرماید که زنان و مردان مومن باید به هنگام حضور اجتماعی و برخورد با دیگران و یا در درون خانه و برخورد با خویشان و محارم خود چگونه عمل کنند، چه نوع پوششی داشته باشند، چگونه حرف بزنند، چگونه رفتار کنند، چگونه راه بروند و…. تا هم خودشان در سلامت و امنیت بمانند و هم موجب برهم زدن آرامش و سلامت دیگران نشوند.

یعنی با رعایت حقوق فردی و اجتماعی همه بهره­مند می­شوند. درست مثل قوانین مختلف اجتماعی که نتیجه رعایت آن نصیب تک‌تک افراد جامعه می­شود و به همین دلیل افراد بدون چون و چرا می­پذیرند و به آن احترام می­گذراند و انتظار دارند جلوی متخلفین گرفته شود. بر عکس اگر حضور اجتماعی افراد ضابطه­مند نباشد و از اصولی تبعیت نکند، ناهنجاری­های اخلاقی و اجتماعی پدید می‌آید که به ضرر همگان حتی متخلفین است. اسلام با وضع احکام عفاف و حجاب برای مردان و زنان جلوی این هرج و مرج را میگیرد و رفتارهای فردی و اجتماعی را مدیریت می­کند تا زمینه آرامش روانی و طهارت اخلاقی جامعه فراهم شود و مردم علاوه بر رشد اخلاقی و اجتماعی به طهارت و کمال که هدف آفرینش است، برسند.

آیات حجاب، فلسفه رعایت حجاب و عفاف توسط زنان را سودی می­داند که از این طریق عاید زنان می­شود و می­‌فرماید« ذلک ادنی ان یعرفن فلا یوذین». این رفتار عفیفانه سبب می­شود که زنان به پاکی و کرامت و عفت شناخته شوند و در نتیجه از آزار و اذیت نااهلان در امان بمانند. عفت، دایره وسیع­تری نسبت به حجاب دارد. مواردی از دستورات عفاف، مشترک میان زن و مرد است، مثل اجازه گرفتن از صاحبخانه هنگام ورود به منزل دیگران، اما برخی از موارد خاص زنان است مثل وقار و متانت و حفظ سنگر خانه. «سوره احزاب آیه ۳۳». عدم تبرج و خودنمایی هنگام خروج از منزل مثل زنان دوران جاهلیت که زینت‌های خود را آشکار می­کردند. مواردی از احکام عفاف نیز خاص مردان است مثل خویشتن‌داری در نگاه کردن به زنان.« سوره نور آیه ۳۰»

آیا رعایت حجاب، امری نسبی است یا مطلق؟

حکم عفاف و حجاب، نسبی یا مطلق ندارد، حکمی صریح است که شامل همه مردان و زنان مومن می­شود و میزان حداقل رعایت آن توسط مراجع تقلید برای مقلدین تعیین شده و اگر کسی به بیش از این مقدار مایل بود، رعایت آن انتخابی است و اشکالی ندارد.

چه شد که در شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده به بحث عفاف و حجاب پرداختید؟

پرداختن به موضوع عفاف و حجاب، خاص یک نهاد و ارگان نیست. در جامعه اسلامی همه مکلف به رعایت واجبات الهی هستند و علاوه بر رعایت شخصی، نسبت به حاکمیت عفاف و حجاب بر جامعه نیز مسئولند. نهادها و موسسات دولتی و غیردولتی هم برحسب وظایف قانونی و آئین‌نامه‌ای خود وظیفه و ماموریتشان در این خصوص روشن است. شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده شورای عالی انقلاب فرهنگی که وظیفه سیاستگذاری و برنامه‌ریزی در امور فرهنگی و اجتماعی زنان و خانواده در کشور را عهده‌دار است، وظیفه مستقیم و ذاتی در تعیین سیاست­های عفاف و حجاب در کشور دارد. به همین منظور اقدامات پژوهشی و مطالعاتی همه‌جانبه و وسیعی پیرامون این موضوع در دبیرخانه این شورا انجام شد و پس از بررسی­های کارشناسی در کمیته­های تخصصی و تدوین سیاست­ها و برنامه­های عملی نواجرایی و ویرایش‌های مکرر، طرح جامع سیاست­های عفاف و حجاب به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارسال شد و نهایتا این شورا در جلسه ۵۶۶ مورخ ۴/۵/۸۴ در چارچوب اصول و مبانی روش‌های اجرایی گسترش فرهنگ عفاف (مصوب جلسه ۴۱۳ مورخ ۱۴/۱۱/۷۶ )«راهبردهای گسترش فرهنگ عفاف و حجاب» را تصویب کرد و در تاریخ ۱۱/۵/۸۴ از سوی ریاست شورا به دستگاه‌های ذیربط ابلاغ شد و آئین‌نامه راهکارهای اجرایی این طرح توسط شورای فرهنگ عمومی کشور در تاریخ ۱۳/۱۰/۸۴ تهیه شده و در ۱۴/۱۰/۸۴ توسط رئیس‌جمهور وقت به دستگاه‌ها ابلاغ شد.

به جز این طرح و آئین‌نامه ابلاغی، چه کارهایی در زمینه عفاف و حجاب تا به امروز انجام داد­ه­اید؟

شورای فرهنگی اجتماعی زنان طی دوران ۲۶ ساله حیاتش در مقاطع مختلف به امر مهم عفاف و حجاب پرداخته است. از جمله تشکیل جلسات کارشناسی و تخصصی، برگزاری سمینارها و نشست‌های تخصصی، تشکیل میزگردها، مشارکت با نهادها و ارگان­های فرهنگی و اجرایی، تهیه فصلنامه علمی پژوهشی در این موضوع، تدوین کتاب‌های متعدد مستقیم یا غیرمستقیم پیرامون این موضوع، حمایت از پایان‌نامه‌ها، مصاحبه‌های مکرر با رسانه­ها، به خصوص صدا و سیما و نشریات. اما مهمترین اقدام همان تهیه و تصویب طرح «راهبردهای گسترش فرهنگ عفاف و حجاب در کشور» است.

مشکلات و نیازهای شما در این راستا چه بوده است؟

در انجام کارهای کلان و طرح­های ملی برخی مشکلات طبیعی است ولی بحمدلله مشکلات خاصی که قابل ذکر باشد نداشته­ایم. عمده­ترین مانع در پیشرفت کار، باورها و ذهنیت­های صاحب‌نظران و مسئولان در اجرایی کردن این واجب در جامعه است و مشکل دیگر تشتت آرا و عدم وحدت رویه در کار بوده و هست. همین سبب کندی کار و عقیم ماندن تلاش­ها می­شود.

فکر می­کنید کارهای شما تا چه میزان و برای چه قشری مفید بوده است؟

اقدامات ما کلان و ملی است و جامعه هدفمان همه اقشار و خانواده­ها هستند؛ اما به دلیل پژوهشی و تخصصی بودن کار، متخصصان و اساتید و دانشجویان و طلاب که در زمینه عفاف و حجاب کار می­کنند عموما به طرح­ها و پژوهش­های ما مراجعه می­کنند و مشتریان علمی، پژوهشی ما هستند.

موسسات مردمی تا چه حد در این بخش فعالند؟

نهادهای مردمی به خصوص نهادهای فرهنگی، مذهبی که وظیفه خود را ارتقای فرهنگ در جامعه می‌دانند عموما دغدغه این امور را دارند و برحسب توان خود به موضوع می­پردازند. اما این کافی نیست و برای حاکمیت فرهنگ عفاف و حجاب، باید همه افراد و مراکز اثرگذار اعم از فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی به میدان بیایند. در طرح «راهبردهای گسترش فرهنگ عفاف و حجاب» حدود ۲۲ ارگان و سازمان تعیین شده‌اند که همکاری و همراهی و سرمایه‌گذاری همه آنها لازم و ضروری است و باید وظیفه خود را در اجرایی کردن طرح بدانند و دقیقا عمل کنند و هر دو سال یک بار گزارش کار بدهند.

به نظر شما وضعیت کشور به لحاظ عفاف و حجاب چگونه است؟ ملاک ارزیابی آن را چه می‌دانید؟

این سئوال را به طور کلی با یک جواب نمی­توان پاسخ داد. وضعیت عفاف و حجاب در مناطق مختلف و در فضاهای مختلف متفاوت است. عامه مردم ما به لحاظ تربیت اسلامی و دینی که دارند، عموما عفیفند و سعی در رعایت حجاب و عفاف شرعی دارند. در این میان عده‌ای یا از روی ناآگاهی و یا از روی عناد، برخی ضوابط و حدود شرعی را رعایت نمی­کنند. هنوز ملت ما از عفیف­ترین و نجیب­ترین و متدین­ترین ملت‌ها هستند؛ اما چون ما دارای حکومتی اسلامی هستیم و مملکت خود را مملکت امام زمان(عج) ‌می­دانیم، انتظار می­رود که اوضاع فرهنگی و نمای فرهنگی کشور ما خیلی بهتر از این باشد، یعنی نمونه یک امت اسلامی و شیعی باشیم.

ملاک ارزیابی برای حجاب، همان رعایت حدود شرعی است اما ملاک سنجش در رعایت عفاف قدری مشکل است. البته با خودنمایی برخی متخلفین در تهران یا شهرهای بزرگ نمی­توانیم در مورد همه ملت قضاوت کنیم. به هر حال چون رعایت عفاف و حجاب، نماد اسلامی بودن و انقلابی بودن نظام ما به حساب می‌آید، از ابتدای پیروزی انقلاب یعنی سال ۵۷ و به خصوص پس از پایان جنگ تحمیلی، تلاش دشمنان ما مبارزه با عفاف و حجاب بوده است و در این راه از هیچ اقدام و سرمایه­گذاری دریغ نکرده است.

دلایل موفقیت یا عدم موفقیت دستیابی به اهداف عفاف و حجاب را در جامعه امروز چه می‌دانید؟

ما در مقوله گسترش عفاف و حجاب در جامعه خود از جهاتی موفق بوده­ایم و از جهاتی ناموفق. از جهات تعمیق باورها و پذیرش عقلایی و منطقی احکام شرعی در میان جوانان به خصوص نخبگان، بحمدالله موفق بوده­ایم. به دلیل آنکه جوانان خوش‌فکر و تیزهوش با مسائل شرعی و احکام الهی هم مثل بقیه مسائل، هوشمندانه و منطقی برخورد می­کنند و چون عموما فطرتی پاک و به دور از رذیلت‌ها دارند و از آنها فاصله می­گیرند، زودتر و عمیق‌تر به حقیقت می­رسند و رشد می­کنند. اما تهاجم فرهنگی و جنگ نرمی که از سوی دشمنان فرهنگی و سیاسی علیه اسلام و جامعه اسلامی و به خصوص علیه مذهب شیعه و خاصه علیه عفاف و حجاب طراحی و سازماندهی شده، تاثیرات قابل توجهی در وضعیت عفاف و حجاب در جامعه به خصوص در میان نسل جوان داشته است. البته از طرف دیگر، نظام فرهنگی و آموزشی ما هم چه در درون خانواده‌ها و چه در آموزش و پرورش رسمی و آموزش عالی و رسانه­های جمعی، آمادگی مناسب برای روشنگری و مقابله با این هجمه عظیم و بین‌المللی را نداشت و به طور جدی جریان را مدیریت نکرد. عامل مهم دیگر در این جریان، اجرائی نشدن سیاست‌ها، قوانین و برنامه­های مربوط به عفاف و حجاب توسط مسئولین وقت است که متاسفانه اکثرا به انگیزه­های سیاسی آنها برمی­گردد. به هر حال این آسیب فرهنگی نتیجه برخی غفلت‌ها و عملکردهای ناصحیح از سوی مسئولان و متولیان فرهنگی و خانواده­ها است و جبران آن همتی همگانی می­طلبد.

آیا عفاف و حجاب مسئله‌ای شخصی نیست؟ چرا مثلا برای نماز و روزه تشکلی مردمی راه نمی‌افتد تا همه نماز بخوانند یا روزه بگیرند، اما برای حجاب، موسسه و تشکل داریم؟

عفاف و حجاب از حیث فردی، واجبی است الهی مثل دیگر واجبات که در محاسبه اعمال فرد قرار می‌گیرد، یعنی رعایت آن اجر الهی دارد و ترک آن عقاب، اما از حیث اجتماعی چون در صلاح و فساد جامعه اثر مستقیم دارد، از احکامی است که باید از سوی حکومت اسلامی مدیریت و نظارت شود و شامل امر به معروف و نهی از منکر می­شود. در خصوص نماز، روزه، حج یا واجبات دیگر هم نه تنها فرد مسئول است و باید رعایت کند، بلکه از وظایف حکومت است که برای اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی در خصوص آنها، اقدام و سازمان‌های مخصوص تاسیس کند و بودجه مناسب تخصیص دهد؛ همان‌گونه که در زمان رسول خدا(ص) و حکومت حضرت علی(ع) همه این واجبات سازماندهی شده بود و از سوی حکومت اسلامی مدیریت می­شد. نمازهای جماعت، نمازهای جمعه، اداره حج، اداره زکات، اداره امر به معروف و نهی از منکر و جهاد همه تشکیلات و نهادهای اجرائی مخصوص با ماموران خاص داشت که زیر نظرحاکمیت بسیار دقیق و به موقع اقدام می­کردند؛ زیرا هدایت فکری و رفتاری جامعه اسلامی وظیفه حکومت اسلامی است. متاسفانه برخی به دلیل ندانستن این امر و ناآگاهی نسبت به تاریخ اسلام و تاریخ معصومین(ع) ‌کشور اسلامی ما را  با حکومت‌های سکولار و لیبرال مقایسه می­کنند و نسبت به برخی اقدامات فرهنگی معترض می­شوند و هرگونه اقدامی برای هدایت عمومی و ایجاد فضای فرهنگی– اجتماعی مناسب را دخالت در امور شخصی افراد تلقی می­کنند در حالی­که از نظر قرآن کریم و سیره معصومین(ع) امر به معروف و نهی از منکر وظیفه هر فرد مسلمان است و نباید به هیچ وجه ترک شود.

به نظر شما  برای اجرای حکم عفاف و حجاب، افراد با چه ویژگی­هایی باید اقدام کنند تا عمل و گفتارشان تاثیر داشته باشد؟

اصولا مجریان امور فرهنگی اعم از مبلغین و دیگر عوامل، علاوه بر آگاهی دقیق نسبت به مسائل فرهنگی و واجبات شرعی،  باید خود بهترین رعایت‌کنندگان باشند و به بهترین روش و با بهترین نوع برخورد اشاعه‌دهنده باشند، به نحوی که رفتار و ظاهر آنها خود اثرگذارترین دعوت باشد و در ارائه برنامه­ها نیز با رعایت شرایط مخاطب و حفظ اصول و نیازهای عرفی و شرعی اقدام نمایند.

تفاوت و میزان عفاف و حجاب را قبل از انقلاب با شرایط امروز جامعه ایران در چه می­دانید؟

این مقایسه، مقایسه چندان مناسبی نیست به دلیل اینکه شرایط حاکم بر قبل از انقلاب و فرهنگ رایج آن زمان با بعد از انقلاب به خصوص الان بسیار متفاوت است؛ اما به طور کلی باید بدانیم عفاف و حجاب بعد از انقلاب، هم از نظر کمی – به نسبت افزایش جمعیت – و هم از حیث کیفی بسیار تغییر کرده است. از نظر کیفی شاید به ظاهر محسوس نباشد، اما عمق باورها و اعتقادات و پایبندی جوانان مومن و متدین نسبت به عفاف و حجاب بیشتر شده به همین دلیل در برابر هجمه­های شدید رسانه‌ها مقاوم­­­تر ­شده­اند و با استدلال و منطق بالایی از دیانت و فرهنگ اسلامی دفاع می­کنند و به تقیدات خود می‌بالند. این ادعا وقتی قابل قبول است که حجم عظیم و غیرقابل تصور هجمه­های رسانه­ای و سرمایه­گذاری­های کلان دشمنان خارجی و داخلی را برای اسلام‌هراسی در دنیا و بی‌دین کردن نسل جوان در ایران بدانیم. البته گروهی نیز دچار ضربات تهاجم شده و به دلایل متعددی آسیب­پذیر بوده و آسیب­ دیده­اند که باید طبیبانه دست حمایت به سوی آنها دراز کرد.

متاسفانه بسیاری از ملت‌های اسلامی به خصوص قشر جوان، شیفته ظواهر و برنامه‌های رسانه­ها شده­اند و توسط شبکه­های اجتماعی ساماندهی و مدیریت می­شوند. موبایل، اینترنت و ماهواره و دیگر ابزارهای ارتباطی با وضعیت کنونی و پیش بینی سرعت فناوری اطلاعات و ارتباطات در سال‌های آینده، سرعت تخریب فرهنگی در میان جوامع و مبارزه با عفاف و حجاب روز به روز بیشتر خواهد شد. اما بالاخره در میان فرهیختگان و مصلحان اجتماعی و نخبگان فرهنگی دنیا، و نیز از درون جوامع توسط خود زنان در مجامع فکور و فعال زنان و مادران فهیم و متفکر و بصیر با جنبش­های دین مدار و معنویت­نگر به وجود آمده و می‌رود تا این خواسته به صورت نیازی عمومی مطرح گردد و برای دنیای بحران­زاده و خودباخته و سکولار نیز به اثبات خواهد رسید که تنها راه نجات بشریت از مسخ شدن و هلاکت، بازگشت به دین و معنویت صحیح و الهی است.

بدون نظر

ارسال دیدگاه